Doğrudur
...pekala AWD'de yok dediğimiz diferansiyel kilidinden biraz söz edelim o zaman.
Adı üzerinden diferansiyel yani farklılık kilidi daha doğrusu farklılığa karşı kilit. AWD'lerde bu yok, o nedenle kuZu'yu bir yere saplandın mı radyo'da "nerede trak, orada bırak" çalar demeye getirmiştim. (bkn.servet değerindeki AWD'yi bataktan çıkarmak için köy kahvesinde traktör arayan plaza çalışanı) zaten 4WD ile AWD arasındaki en temel farklardan biri de diferansiyel kilitleri.
Farkındaysanız kilidi değil, kilitleri diyorum çünkü saygıdeğer bir 4x4'te genelde üç adet diferansiyel kilidi olur... ön / orta ve arka ... ön ve arka kilitler sağ ve sol tekerleklerin kayma oranlarını kontrol ederken orta kilit ön ve arkanın arasındaki farklılığı imal edildiği tolerans değerleri içinde giderir.
Sistemin teknik çalışmasını, ayna mahrutiyi, kayma oranlarını vs. anlatıp kafanızı şişirmeyeceğim.
Gerçek hayat örneği ile anlatmak çok daha kolay.
... diyelim ki iki arkadaş kol kola yürüyorsunuz, köşeyi döneceksiniz. İkiniz de aynı tempoda adım atmayı sürdürürseniz ya kol kol pozisyonunuz bozulur, ya da kendinizi yolun ortasında bulup arkadan gelen belediye otobüsü tarafınca ançuez edilirsiniz.
Bu durumda köşeyi nasıl dönersiniz peki? (parasal anlamda değil..)
...içeride olan arkadaş daha yavaş adım atarken dışarıda olan bilader biraz daha hızlanır ve de çiçek gibi köşeyi dönersiniz. bu işi organize eden hemen arkanızdan gelen ve kollarını arkadan boynunuza dolamış olan üçüncü arkadaşınızdır. O sağdaki (iç) arkadaşın boynunu azıcık çeker ve soldaki (dışarıdaki) arkadaşı da sırtından iter.
bu ön diferansiyel kilidiydi ... arka da durum biraz daha farklıdır.
arkadan gelen grubun gözü öndeki gruptadır. (iyi disiplin işte böyle bir şey) onları takip eder ve tam köşeye geldiklerinde aynı öndeki grup gibi köşeyi dönerler. Peki bunu nasıl yaparlar? çünkü öndeki üçlü grupla arkadaki üçlü grubun arasında bir arkadaş daha vardır (orta diferansiyel) ve o bir eli ile öndeki grubun üçüncü kişisini (ön diferansiyel) tutarken, diğer eli ile de arkadaki grubun arkasında / ortasında bulunan üçüncü kişiyi (arka diferansiyel) tutmaktadır.
ortaki arkadaş orkestranın şefi, bir anlamda grubun lideridir ....
Ortadaki arkadaşın kolları şaftlar, sağ ve soldaki arkadaşlar tekerlekler ve ön + arka grubun üçüncü kişilerini de ön+arka diferansiyeller olarak gözünüzde canlandırırsanız işte size 4x4'ün aktarma sistemi (...karışıktır demiştim ... dimi?)
.. bu normal ilerleme durumu. Peki ya olay farklılaşırsa?
Tabi bu arkadaşların atılan her adımı, grubun yokuş aşağı - yokuş yukarı pozisyonunu - yaptıkları hızı - dış hava ısısından tutun - arkadaşların ayaklarının kaymaya başlayıp başlamadıklarını elektronik olarak kontrol edip (dakikada 7,000+ ölçüm) birbirlerine ve çekiş kontrol ünitesine haber verdiklerini söylemek lazım.
Yürüyen arkadaşlardan biri diyelim ki kaydı ... sistem gereği hemen başlıyor bağırmaya.
- Abey...abey ... ayağım yere basmıyo ki!
Hangi arkadaş kaydı ise hemen onun taraftaki (ön-arka) diferansiyel devreye giriyor ve önce kayan arkadaşı sakinleştirip (devri kesip) arkasından diğer kanka'lara haber veriyor.
- Biladerler sağ arkadaki Süleyman cofladı, haberiniz olsun ... siz abanın azıcık.
O an sağ arka tekerlek (Süleyman) debelenmeyi kesmiştir. Çünkü arka diferansiyel (ilyas) onu teskin etmiş ve boynunu sıkmaktadır. Zorlukla nefes alan Süleyman tepinirse İlyas'ın onu iyice boğacağını bildiğinden mum gibi durur. İlyas bir yandan süleymanı hafiften boğazlarken diğer yandan sol arkadaki Muhittin'in ensesine şaplak atmaktadır.
- Aban leyn, Süleyman tırt çıktı ... aban koçum, aslansın sen.
Orta diferansiyel (Corç) İlyas'a kaş göz yapmakta, bir yandan da ön diferansiyel İbraam'a ne yapıyor diye bakmaktadır.
Süleyman durur, Muhittin abanır ... Corç onları koordine eder, İbraam ön tarafta düzenin bozulmasını engeller ve Süleyman yeniden yere basar.
- Ahanda! Ayağım yere değidi be!....
Corç başını sallayıp tamam der (durumu kontrol edip Süleyman'ın yalan söylemediğini görmüştür) İlyas onu boğazlamayı bırakınca Süleyman yeniden yürümeye başlar. Muhittin abanmayı bırakır, İbraam ön tarafta rahatlar ve grubumuz yola devam eder.
Ön ve/veya arka fark etmez ... gruptan bir tekinin bile ayağı yere sağlam basıyorsa bütün grubu düştüğü bataktan / çukurdan vs. çıkarır (en azından teorik olarak) işte 4WD sistemi böyle çalışır ve de diferansiyel kilitleri bu işe yarar.
...isteyen olursa daha teknik olabiliriz (tabi ki) ama işin özünü sanırım kavradınız.